“Ik was helemaal in shock”, hoor je mensen weleens zeggen. De shock die wij hier behandelen heeft niets met schrikken te maken. Een shock is een acute levensbedreigende situatie, waarbij het bloedvolume te laag is en daarom vitale lichaamsfuncties uitvallen. Er komt te weinig zuurstof bij de spieren, de huid, de spijsvertering en uiteindelijk het hart en de hersenen.
Om tóch genoeg zuurstof in de hersenen te krijgen, gaat het hart sneller pompen en versnelt de ademhaling. Het lichaam gaat onbelangrijkere organen afsluiten van bloed. Hierdoor krijgen deze andere organen te weinig zuurstof en krijgt het slachtoffer allerlei verschijnselen. Als de oorzaak van de shock niet kan worden verholpen (een inwendige bloeding) zal uiteindelijk de hersenfunctie, de ademhaling en het hart stoppen.
Hoe ontstaat een shock?
Simpel gezegd gaat er minder bloed door de vaten heen dan zou moeten. Dit komt door bloed- of vochtverlies, maar kan ook komen doordat de vaten zich verwijden.
Een shock ontstaat als gevolg van:
• Een storing in het hart of de circulatie.
• Ernstige bloedingen (zowel uitwendig als inwendig).
• Verlies van veel lichaamsvocht: bijvoorbeeld bij diarree, braken en zweten.
• Een allergische reactie (anafylactische shock): door een bijensteek kunnen vaten verwijden.
• Brandwonden: het slachtoffer verliest veel bloedplasma (niet gelijk merkbaar).
• Pijn (Vaso-vagale shock): hierbij treedt bleekheid een langzame pols op.
• Onderkoeling
• Elektriciteit waardoor hartfalen kan ontstaan.
Beoordeling van een slachtoffer met shock
Een shock heeft vaak typerende kenmerken:
• Droge mond, droge lippen en dorst.
• De huid is bleek en voelt koud en klam aan. Het zweet komt niet terug als je het wegveegt. Let op: bij een allergische reactie wordt het slachtoffer juist rood!
• Ademhaling is versneld en oppervlakkig .
• Pols is vaak zwak voelbaar en versneld.
• Suf en futloos: dit is vaak al in de de 2e fase.
• Spieren zijn slap en zwak.
• Slachtoffer heeft het koud en is misselijk.
• Het slachtoffer is vaak angstig, verward en onrustig.
• Bewusteloosheid tegen het einde.
Bij een inwendige bloeding zie je WEL de verschijnselen, maar GEEN bloed.
Hoe te handelen bij een slachtoffer met een shock?
Na het constateren van een shocktoestand alarmeer je zo snel mogelijk hulpdiensten en geef je door dat het om een shock gaat. Het is in dit geval letterlijk van levensbelang dat de hulpdiensten snel ter plekke zijn.
Je kunt als BHV-er heel veel, maar helaas kun je niet eigenhandig de shock opheffen. Jij kunt wel zorgen dat de situatie van het slachtoffer zo stabiel mogelijk blijft:
• Stel het slachtoffer gerust.
• Zorg dat het slachtoffer gaat liggen.
• Stelp het bloed bij ernstig bloedverlies.
• Voorkom afkoeling met een (isolatie)deken.
• Maak het lichaam NOOIT warmer: warmte zorgt voor vaatverwijding, waardoor de bloeddruk nog verder terugloopt.
• Houd de luchtweg vrij en leg het slachtoffer in de stabiele zijligging.
Geef NOOIT iets te eten of te drinken. Bij shock neemt het lichaam vocht niet meer op en er is gevaar voor verslikking en braken.
